|
AĞIRLIK KALDIRMA
Ağırlık kaldırmadünyanın en hızlı gelişen
Paralimpik spor dalıdır. İlk kez 1964'te
yapılan 2. Paralimpik
Oyunlar'da programa alınan ağırlık kaldırma
yarışmalarına, yalnızca omurgası zedelenmiş
sporcular katılabiliyordu.Zaman içinde öteki
engelli gruplarının da katılımının ve engelsiz
sporculara uygulanan kuralların geçerli
olmasının sağlanmasıyla, bu dalda önemli
değişiklikler ve gelişmeler oldu.
1992 Barselona Paralimpik Oyunları'nda,
ağırlık kaldırma yarışmalarında 25 ülkenin
sporcuları yarıştılar. 1996 Atlanta Oyunları'na
gelindiğinde bu sayı iki katından fazla
artmıştı; 58 ülkenin sporcularının yarıştığı
'96 Paralimpik Oyunları'nda bu dalda yarışmak
üzere 68 ülke kayıt olmuş, ancak bütçe yetersizliği
nedeniyle 10 ülke yarışamamıştı. 1996'dan
beri bu sayı beş kıtadan toplam 109 ülkenin
üyeliğiyle devamlı bir artış göstermektedir.
Uluslararası Paralimpik Komitesi'ne bağlı
(IPC) 'IPC Powerlifting Comittee', 10 ağırlık
sınıfında, değişik engelli kategorilerinden
bayan ve erkek sporcuların karşılaşmalara
katılımını sağlamaktadır.
Ağırlık kaldırma yarışmalarını yöneten,
'IPC Powerlifting Comittee' 1989 yılında
kuruldu. Bu komite bir başkan, bir doktor,
üç üye ve bir sporcu temsilcisinden oluşmaktadır
ve tüm Paralimpik Oyunlar'da olduğu gibi
sorumlular, gönüllü kişilerdir. Komitenin
başkanı, Uluslararası Federasyon'un bağlantı
kurduğu asıl sorumlu olarak bu sporu her
türlü toplantıda temsil eder ve bu alanda
düzenlenen Dünya Şampiyonaları, Paralimpik
Oyunlar ve Bölge Yarışmaları'nı düzenleyen
komitelere gerekli desteği verir.
Paralimpik Oyunların, dünya, bölge ve kıta
yarışmaları sonuçlarının ve dünya ve kıta
rekorlarının bütün sporcular ve teknik adamlar
tarafından izlenebilmesi için bir 'dünya
sıralaması sistemi' geliştirilmiştir. 2000
Sydney Olimpiyatları'nda, ilk kez bayanlar
da ağırlık kaldırma yarışmalarına katılmışlardır.
ATICILIK
Atıcılık yarışmaları havalı ve 22 kalibrelik
silahlar dalında yapılır. Yarışmaların kurallarıUluslararası
Engelliler Atıcılık Komitesi tarafından
belirlenir ve kurallar herhangi bir engeli
olmayanlar ile engelli sporcular arasındaki
farkları dikkate alır. Atıcılık yarışmalarında,
değişik engelli sınıflarına dahil, ancak
aynı yetilere sahip sporcuların birlikte,
bireysel ya da takım halinde yarışmalarını
sağlayacak fonksiyonel bir sınıflandırma
sistemi kullanılır.
ATLETİZM
Atletizm
1960'tan beri Paralimpik Oyunlar'ın kapsamındadır.
Atletizm yarışmaları tüm engelli kategorilerindeki
sporculara açıktır. Bazı sporcular tekerlekli
sandalyeyle, bazıları protezle, görme engelliler
de görme yetisi olan eşlikçileriyle beraber
yarışırlar. Yarışmalar koşma, atma, atlama,
pentatlon ve maraton dallarında yapılır.
Sporcular işlevsel sınıflandırmalarına göre
yarışırlar ve mümkün olan en fazla sayıda
sporcunun katılımını sağlamak amacıyla bu
yarışma tanımları sürekli yenilenir.
BİNİCİLİK
Paralimpik binicilik yarışları beyin felci
(cerebral palsy) kategorisine ve fiziksel,
görme ve zihinsel engelli sınıflarına giren
tüm sporculara açıktır. Dresaj yarışmalarında
bireysel olarak yarışan binicilerin, yürüyüş
ve yön değişiklikleri içeren bir seri tamamlamaları
zorunludur. Paralimpik Oyunlar'da tüm biniciler
işlevsel profillerine göre gruplanır ve
atlarını kontrol etme ve yönlendirme yeteneğine
göre değerlendirmeye tabi tutulurlar.
BİSİKLET
Bisiklet yarışları engelli
sporcular için görece yeni bir spor dalıdır.
1980'lerin başında ilk kez görme engelliler
bisiklet dalında yarışmaya başladılar. Beyin
felci (cerebral palsy) ve ampute kategorileri
ise 1984 Uluslararası Engelli Oyunları'nda
yarışmalarına katıldı. 1992 Paralimpik Oyunları'na
kadar ayrı yarışan bu üç engelli grubu,
1992'de hem pist, hem de yol yarışlarında
olağanüstü başarı gösterdiler.
Bisiklet yarışları tekler ve takım (bir
ülkeyi temsilen üç kişi) yarışları olarak
yapılır. Beyin felci kategorisinde standart
yarış bisikletleri ve bazı sınıflarda üç
tekerlekli bisiklet kullanılır. Görme engelli
sporcular, görme yetisine sahip bir takım
arkadaşlarıyla iki kişilik bisikletlerde
yol ve zaman (time trial) yarışlarına katılırlar.
Ampute ve kalıcı hareket bozuklukları olan
sporcular ise ihtiyaçlarına göre yapılmış,
özel bisikletlerle bireysel yol yarışlarına
katılırlar.
BOCCIA
İlk kez 1992 Barcelona Oyunları'nda programa
alınmışsa da kökleri çok eskilere dayanan
bir spordur. Beyin felci (cerebral palsy)
kategorisindeki sporcular arasında çok sık
oynanır.
Boccia yarışmacının kas kontrolünü ve dikkatini
ölçer. Karşılaşmalarda oyuncuların konsantrasyonu
ve dikkati hemen göze çarpar.Boccia'da amaç
deriden yapılmış topları atarak, vurarak
ya da yardımcı bir alet kullanarak ilerletmek
ve hedef olarak koyulan küçük beyaz topa
olabildiğince yaklaştırmaktır.Sporcular
tek ya da takım halinde yarışırlar. Yarışma
zemini düz ve pürüzsüzdür.
ESKRİM
Seyirci gözüyle bakıldığında,
Paralimpik Oyunlar'daki eskrim yarışmalarının
en dikkat çekici özelliği tüm sporcuların
yere sabitlenmiş tekerlekli sandalyelerle
yarışmasıdır. Bununla birlikte bu tekerlekli
sandalyeler eskrimcilere hareket özgürlüğü
sağlar ve sporcular geleneksel eskrim yarışlarındaki
kadar hızlı hareket edebilirler.
Tekerlekli sandalyedeki sporcular için
eskrim ilk olarak Sir Ludwig Guttmann tarafından,
1953'te tanıtılmış ve 1960'ta Roma Paralimpik
Oyunları'nın programına alınmıştır. Yarışma
kuralları o zamandan bu yana, tekerlekli
sandalyeyi yere sabitleme tekniklerindeki
gelişmeler doğrultusunda kademeli olarak
değiştirilmektedir.
Tekerlekli sandalye kullanan, ampute olan
ya da beyin felci (cerebral palsy) engellisi
olan bayan ve erkek eskrimciler yıllardan
beri uluslararası yarışmalarda çok önemli
başarılar elde etmektedirler. Tekler ve
takım halindeyapılan karşılaşmalar flöre,
epe (erkek ve bayan) ve kılıç (erkek) dallarını
kapsar.
FUTBOL
Futbolun uluslararası popülaritesi,
bu sporun Paralimpik Oyunlar'da da oynanması
ve yaygınlaşması sonucunu getirmiştir. Yalnızca
beyin felci (cerebral palsy) engellisi olan
erkek sporcuların katıldığı futbol karşılaşmalarında,
bazı küçük değişikliklerle FIFA kuralları
uygulanır. Bu değişiklikler oyunun heyecanını
arttırmak ve oyunu, sporcuların engellerini
dikkate alarak düzenlemek amacına yöneliktir.
Ofsayt kuralının olmaması, sahanın ve kalenin
daha küçük olması, taç atışlarının tek kolla
da yapılabilmesi değişikliklere verilebilecek
örnekler arasındadır. Bir takım en az 11
oyuncudan oluşur.
GOALBALL
Goalball takımlarla oynanan bir top
oyunudur. Yalnızca görme engelli bayan ve
erkek sporcular tarafından oynanır. Her
takımın sahada üç oyuncusu vardır ve amaç
topu karşı tarafın kalesine atmaktır. Maçlar
toplam 14 dk sürer ve 2 eşit yarıdan oluşur.Goalball'u
görme engeli olmayan sporcularca oynanan
diğer toplu, takım oyunlarından üç özellik
ayırır. Birinci olarak, içindeki ziller
nedeniyle hareket halindeyken çıngırak gibi
ses veren bir topla oynanır ve böylece topun
pozisyonu ve yeri dinleme yoluyla belirlenebilir.
İkinci olarak kabartma işaretleri olan bir
sahada oynanır; bu kabartma işaretlere ayakları
ya da elleriyle dokunan oyuncu, sahadaki
yerini ve yüzünü döndüğü yönü anlayabilir.
Üçüncü olarak ta, tüm oyuncular gözlerine
siyah maskeler takarlar ve böylece tümünün
eşit koşullara sahip olması sağlanarak,
hiç görmeyen ya da çok az görenlerin dezavantajları
ortadan kaldırılır. Topun içindeki zillerin
oyuncuları yönlendirmesine, sporcuların
iyi konsantre olabilmelerine ve topa anında
tepki verebilmelerine olanak vermek için,
oyun sırasında salon bütünüyle sessiz olmalıdır.
Kazanılan her sayıdan sonra yükselen tezahüratları
izleyen sessizlik tekrar oyuna dönüldüğünün
işaretidir.
JUDO
Paralimpik Oyunlar'daki judo karşılaşmalarının
öteki judo karşılaşmalarından tek farkı,
minderin yarışma alanını ve bölgeleri gösteren
bir dokuya sahip olmasıdır. Görme engelli
erkek sporcuların katılabildiği karşılaşmalar
Uluslararası Judo Federasyonu'nun koyduğu
kurallara göre yapılır. Judo Paralimpik
Oyunlar'ın programına 1988 Seoul Oyunları'nda
alınmıştır. Dört yıl sonra Barselona'da
yapılan 1992 Paralimpik Oyunları'na, judo
dalında, 16 delegasyonu temsilen 53 sporcu
katılmıştır.
MASA TENİSİ
Paralimpik Oyunlar'da masa
tenisi karşılaşmaları iki şekilde yapılır:
ayakta ve tekerlekli sandalyeyle. Program
kapsamında tekler, takım, açık erkekler
ve bayanlar karşılaşmaları bulunur. Sporcunun
engeline göre on sınıf belirlenir ve sporcular
bu on sınıftan biri kapsamında yarışırlar.
Paralimpik Masa Tenisi karşılaşmaları, tekerlekli
sandalyeyle yarışan sporcular için yapılan
ufak tefek değişiklikler dışında, esas olarak
Uluslararası Masa Tenisi Federasyonu'nun
belirlediği kurallara göre yapılır.
Masa tenisi dalında, Paralimpik Oyunlar'a
ek olarak, dört yılda bir Dünya Şampiyonası
düzenlenmektedir. Sporcular ayrıca Avrupa
Oyunları, Pan Amerikan Oyunları, Pan Afrikan
Oyunları, Uzak Doğu Oyunları gibi önemli
bölge şampiyonalarında da yarışırlar. Bütün
bu yönleriyle engelliler masa tenisi, gerçek
anlamda uluslararası bir spordur ve 50 ülkede
oynanmaktadır.
OKÇULUK
Engelli sporcular 50 yıldan
fazla bir süredir okçuluk yarışmalarına
başarıyla katılmaktadırlar. 1948'de İngiltere'de
düzenlenen Stoke Mandeville Oyunları'ndan
beri 'Bayanlar' ve 'Erkekler' kategorilerinde
ayakta ve tekerlekli sandalyede yarışan
okçular gücün ve keskin nişancılığın en
güzel örneklerini vermektedirler. Paralimpik
Oyunlar programı tekler, çiftler ve takım
yarışmalarını içerir. Yarışma ve değerlendirme
usulleri Olimpiyat Oyunları'ndakinin aynıdır.
VOLEYBOL
Paralimpik Oyunlar'daki voleybol karşılaşmaları
'ayakta voleybol' ve 'oturarak voleybol'
olmak üzere ikiye ayrılır. Böylelikle karşılaşmalara
bütün engelli kategorileri katılabilir.
Üst düzeyde ekip çalışması, beceri, strateji
ve yoğunluk, her iki oyun türünde de hakim
olan unsurlardır. Geleneksel voleybol ve
'oturarak voleybol' arasındaki tek fark,
oturarak oynanan voleybolda file boyunun
daha alçak ve sahanın daha küçük olmasıdır.
Bu durum, oyunun hızını arttırır.
TEKERLEKLİ SANDALYE BASKETBOL
Çok yüksek bir fizik kondisyon ve teknik
beceriyle birlikte süratli bir biçimde yer
değiştirmeyi gerektiren tekerlekli sandalye
basketbol karşılaşmaları, Paralimpik sporlar
arasında çok önemli bir yere sahiptir. Tekerlekli
sandalye basketbol karşılaşmaları, Uluslararası
Tekerlekli Sandalye Basketbol Federasyonu
(IWBF) tarafından belirlenen kurallar ve
sınıflandırmalar çerçevesinde yapılır. Bu
düzenlemeler, ayakta oynanan basketboldakine
eş saha büyüklüğü ve pota yüksekliği gibi
konuları da içerir.
Tekerlekli sandalye basketbol karşılaşmaları
ayakta oynanan basketbol karşılaşmalarıyla
önemli ortak özelliklere sahip olmakla beraber,
kendine has, benzersiz stiliyle farklı ve
ayrı bir yere sahiptir. Yardımlaşma esasına
dayalı alan savunması ve adam adama savunma
çok sık kullanılır.
Sporcuların tekerlekli sandalyedeki
hareketlerini ayarlamak için geliştirilen
farklı bir top saydırma kuralı ve yüksek
bir yoğunluğu olan bu spor, kendi atak sistemini
yaratmıştır. Sahadaki hareketi arttırmak
için, bir takım genellikle üç defans oyuncusu
ve iki pivottan oluşur. Topu alıp yuvarlama
en etkili hücum taktiğidir.
TEKERLEKLİ SANDALYE RUGBY
Tekerlekli sandalye rugby karşılaşmalarına
kol ve bacak felci (paraplegia ya da tetraplegia)
engellisi olan erkek ve bayan sporcular
katılır. 1972'de Kanada'da doğan bu spor,
oldukça yeni bir dal olmakla beraber, büyük
bir hızla yaygınlaşmaktadır.
Tekerlekli sandalye rugby; basketbol, futbol
ve buz hokeyinin bir karışımıdır ve basketbol
sahasında oynanır. Takımlar dört asıl ve
sayıları sekize kadar çıkabilen yedek oyunculardan
oluşur. Sporcular yeterliliklerine göre
sınıflandırılır ve bu sınıflandırma sonucunda
0.5 ile 3.5 arasında değişen puanlar alırlar.
Sahadaki dört oyuncunun toplam puanları
8.0'i geçemez. Oyunda bir voleybol topu
kullanılır: her 10 sn'de bir sektirilmesi
gereken bu top taşınabilir, saydırılabilir
ya da vurma dışındaki her yolla, diğer oyuncuya
geçirilebilir. Sporcular topu karşı tarafın
kale çizgisinden ileri taşımak suretiyle
sayı yapmaya çalışırlar. Tekerlekli sandalye
rugby karşılaşmaları 8'er dakikalık 4 bölümden
oluşur.
TEKERLEKLİ SANDALYE TENİS
Tekerlekli sandalye tenis karşılaşmaları
Paralimpik Oyunlar programına 1992'de alındı.
İlk olarak 1970'lerde Amerika'da yapılmaya
başlanan bu spor, günümüzde yaygınlaşmasını
sürdürmektedir. Karşılaşmalarda geleneksel
tenis kuralları uygulanır ve tenisin ana
unsurları olan beceri, kondisyon ve strateji,
burada da esastır. Tek fark topun yerde
2 kere sektirilmesine izin verilmesidir.
Karşılaşmalara ancak, tıbbi olarak tespit
edilmiş, hareketle ilgili bir engeli olan
sporcular katılabilir. Paralimpik Oyunlar
programında tekerlekli sandalye tenis karşılaşmaları,
tekler ve çiftler sınıflarında yapılmaktadır.
Sporcular Paralimpik Oyunlar'a ek olarak,
dünya üzerindeki pek çok başka karşılaşmaya
ve turnuvaya katılmaktadır. Uluslararası
Tenis Federasyonu (ITF) her yılın sonunda,
tekerlekli sandalye tenis sıralamalarını
ve milli sıralamaları belirler.
YELKEN
1996 Atlanta Paralimpik Oyunları'nda gösteri
sporu olan yelken, 2000 Sydney Paralimpik
Oyunları'nda madalyalı bir spor olarak kabul
edilmiştir. Tüm engelli kategorilerinden
sporcuların katılabildiği yelken yarışlarının
sınıflandırma sistemi beş faktöre göre belirlenmektedir:
dayanıklılık, el fonksiyonu, manevra kabiliyeti,
görme ve duyma.
Paralimpik Oyunlar'da kullanılan yatlar
mavnalıdır; bu tür bir tasarım yatın dengesini
arttırır. Bunun yanı sıra mavnalı yatların
açık kokpitleri de yelkencilere daha fazla
yer sağlar. Yelkenciler filo formatında
yarışırlar, yani bütün yatlar aynı anda
yarışır. Puanlar yatların yarışı bitirme
durumlarına göre hesaplanır.
Uluslararası Yelkencilik Federasyonu, Uluslararası
Engelli Yatçılar Federasyonu'nu 1991'de
üye olarak tanımış ve ardından ilk resmi
Dünya Engelliler Şampiyonası düzenlenmiştir.
Uluslararası Engelli Yatçılar Federasyonu
(IFDS) bu alandaki resmi sorumlu ve yetkili
federasyondur.
YÜZME
Eski zamanlardan günümüze kadar yüzme, engelliler
için önemli bir fizyoterapi ve rehabilitasyon
yöntemi olmuştur. Spor olarak ise bugün
artık yüzme yarışları, Paralimpik Oyunlar
kapsamındaki en popüler ve geniş katılımlı
spor karşılaşmaları arasındadır. Yüzme yarışlarına
bütün engelli kategorilerindeki sporcular
katılabilirler ve yarışırken hiçbir protez
ya da herhangi bir yardımcı alet kullanamazlar.
|